Türkiye Enerji Sektöründe Fiyatlandırma ve Piyasa Dışı Fon Akışları

Mayıs 2019

2015 ila 2017 yılları arasında piyasa dışı fon akışlarının yıllık ortalaması 8 milyar ABD$ olarak hesaplanmıştır. Bu rakam devlet, fosil yakıt tedarik eden kuruluşlar, elektrik üreticileri ve son kullanıcılar arasındaki akışları ifade etmekte ve hem fosil yakıtları hem de yenilenebilir enerji kaynaklarını kapsamaktadır. 2017 yılı için hesaplanan piyasa dışı fon akışlarının toplam hacminin Türkiye’nin aynı yıldaki gayrisafi yurtiçi hasılasının (GSYİH) yüzde 1’ine eşit olduğu görülmektedir. Küresel enerji sektörüyle ilgili tam karşılaştırılabilir bir veri mevcut olmasa da Uluslararası Enerji Ajansı ve Uluslararası Para Fonu’nun tahminlerine göre küresel fosil yakıt sübvansiyonları aynı dönem için 300 ila 5.300 milyar ABD$, yani küresel GSYİH’nin yüzde 0,4 ila 7’si arasında olduğu hesaplanmıştır. Bu aralığı tanımlayan bant genişliğinin büyüklüğü sübvansiyonların farklı kuruluşlar tarafından nasıl tanımlandığına bağlıdır. Teşvik ve destek mekanizmaları enerji sektöründe 2001’den bu yana devam etmekte olan ve hem üretim hem de dağıtım sektörlerinde çok büyük miktarda sermaye girişi sağlamayı başaran serbestleştirme sürecine rağmen önemli bir rol oynamaktadır. Türkiye elektrik piyasasında teşvik ve destek uygulamalarının vergi teşvikleri, araziye ve şebeke bağlantısına öncelikli erişim de dahil olmak üzere, çeşitli biçimleri bulunmaktadır. Piyasa dışı fon akışların en önemli bileşenleri, üretimden tedarike, enerji sektörünün değer zincirindeki fiyatlama mekanizmalarıyla ilişkilidir.

Bu dönemde fosil yakıtlar yılda ortalama 1,6 milyar ABD$ destek aldığı hesaplanmış, bunun 0,6 milyar doları daha çok yerli kömür üretiminin desteklenmesi ve kapasite mekanizmasıyla ilgili ödemeler şeklinde kömür ve doğal gazdan elektrik üretimine yönelik olarak santral işletmecilerine aktarılmıştır. Diğer yandan düşük karbonlu enerji dönüşümüne 3,2 milyar ABD$ aktarıldığı, bunun 2,4 milyar dolarlık kısmının tarife garantisi (YEKDEM) kapsamında yenilenebilir enerjiden üretilen elektriğe dönük olduğu hesaplanmıştır. Kalan 0,8 milyar ABD$ ise kamu yatırımları ve yatırım teşvikleri kapsamında aktarılan tutarlardan oluşmaktadır.

Son kullanıcılar ise 2,2 milyar ABD$ destek almış, bu rakamın 2 milyar doları devlete ait fosil yakıt tedarikçilerinden sağlanmıştır. Bu desteklere kıyasla, tüm piyasa dışı fon akışlarının, 4 milyar ABD$’nın biraz altında bir hacimde olduğu hesaplanan yaklaşık yarısı, son kullanıcılar tarafından ödenmiştir.

Kamu işletmeleri, devlet bütçesi ve muafiyetler üzerinden kamu sektörünün sağladığı piyasa dışı fon akışları 4,1 milyar ABD$ olmuş, bunun yarısından biraz fazlası kamu işletmeleri tarafından son kullanıcılara aktarılmıştır. Diğer taraftan, doğrudan yatırımlar, kamu işletmelerinin kayıplarının telafisi ve vergi muafiyetleri gibi çeşitli şekillerde 1,1 milyar ABD$ civarında devlet desteği fosil yakıtlara sunulmuştur.  Buna karşılık devlet, hemen hemen tamamı hidroelektrik santrallerde elektrik üretimine yönelik olmak kaydıyla, enerji dönüşümüne 0,6 milyar ABD$ yatırım yapmıştır.

Piyasa dışı fon akışlarının kayda değer hacmi ve ülkenin enerji talebinin büyüyeceği gerçeği göz önünde bulundurulduğunda, kamunun bu fon akışına konu alanların her birinde enerji fiyatlandırma stratejilerini değerlendirilmesi gerekebilir. Desteklerin farklı enerji kaynakları arasında tahsis edilmesi konusunda da daha farklı bir yaklaşım geliştirilmesi önem taşıyabilir. Yenilenebilir enerjinin desteklenmesinde piyasa bazlı mekanizmaların payı artırılabilir ve daha fazla destek, geleneksel enerji kaynaklarından, Türkiye’nin zengin kaynaklara ve potansiyele sahip olduğu yenilenebilir kaynaklar ve enerji verimliliği gibi alanlara kaydırılabilir. Türkiye’nin enerji sisteminde yenilenebilir enerjinin payının artmasıyla, şebeke entegrasyonunu mümkün kılacak sistemin esnekliğini artıran stratejilerin uygulanmasına ve gerekli iletim ve dağıtım altyapısına yönelik teşvik ve destek uygulamalarına da ihtiyaç olacağı düşünülmektedir. Türkiye’nin yeni düşük karbonlu teknolojiler konusundaki araştırma ve geliştirme kapasitesine daha fazla destek sunulmasının da halen devam etmekte olan enerji dönüşümünün ilerletilmesine katkıda bulunması muhtemeldir.

Gelecek Etkinlikler

.

Basın

7.07.2020 Enerji Portalı Yazı

21.06.2020 Enerji Günlüğü Yazı

18.06.2020 Number One Yazı

17.06.2020 Hürriyet Yazı

17.06.2020 NTV Yazı

04.06.2020 Enerji Portalı Yazı

5.05.2020 Analiz Gazetesi Yazı

04.05.2020Anadolu Ajansı(AA) Yazı

1.05.2020 EKO IQ Yazı

20.04.2020Hürriyet Yazı

17.04.2020 Enerji Portalı Yazı

17.04.2020 Anadolu Ajansı(AA) Yazı

17.04.2020 Yeni Şafak Yazı

29.03.2020Hürriyet Kelebek Yazı

27.03.2020 Yeni Akit Yazı

24.03.2020 Ekonomist Yazı

20.03.2020 Montel-Foreks Röportaj

20.03.2020 Star.com.tr Yazı

17.03.2020 Montel-Foreks Röportaj

13.03.2020 Enerji Portalı Yazı

24.02.2020 Yeni Akit Yazı

21.02.2020 Hürriyet Yazı

05.02.2020 Enerji Portalı Yazı

24.01.2020 Enerji Portalı Yazı

07.01.2020 Yeşil Haber Yazı

07.01.2020 Ekonomist Yazı

07.01.2020 İstanbul Ticaret Odası (ITO) Yazı

31.12.2019 Enerji Portalı Yazı

31.12.2019 Kafkas Haber Yazı

28.12.2019 Hürriyet Yazı

28.12.2019 F5 Haber Yazı

26.12.2019 Enerji Portalı Yazı

25.12.2019 ET AUTO Yazı

24.12.2019 Görsel Haber Yazı

24.12.2019 Hürriyet Yazı

24.12.2019 Elektrik Üreticileri Derneği Yazı

24.12.2019 New York Business Excellence Yazı

24.12.2019 Enerji Günlüğü Yazı

24.12.2019 Hürriyet Daily News Yazı

24.12.2019 Daily Sabah Yazı

24.12.2019 NTV Yazı

24.12.2019 Külliyet Yazı

24.12.2019 Dünya Yazı

24.12.2019 Haberegider Yazı

24.12.2019 En Bursa Yazı

24.12.2019 Ulaşımonline Yazı

24.12.2019 Ulaştırma Gazetesi Yazı

24.12.2019 Headtopics Yazı

24.12.2019 İstiklal Yazı

24.12.2019 Diyarbakır Söz Yazı

24.12.2019 Şehrivan Yazı

24.12.2019 Tünaydın Yazı

24.12.2019 Adana Haber54 Yazı

24.12.2019 Ben TV Yazı

23.12.2019 TEHAD Yazı

23.12.2019 Thedöviz.com Yazı

23.12.2019 Yeni Mesaj Yazı

23.12.2019 Hürriyet Yazı

23.12.2019 Yeni Akit Yazı

23.12.2019 Beyaz Gazete Yazı

23.12.2019 Bölge Gündem Yazı

23.12.2019 Pusula Haber Yazı

23.12.2019 Anadolu Ajansı Yazı

23.12.2019 Van Postası Yazı

23.12.2019 Dokuz Haber Yazı

23.12.2019 Memurlar.net Yazı

23.12.2019 Son dakika Yazı

23.12.2019 Dik Gazete Yazı

23.12.2019 PetroTürk Yazı

23.12.2019 Milli Gazete Yazı

23.12.2019 Haber Lütfen Yazı

23.12.2019 Lider Haber Yazı

23.12.2019 F5 Haber Yazı

23.12.2019 Lodos Haber Yazı

23.12.2019 Belge Yazı

23.12.2019 Yenikapı Haber Yazı

23.12.2019 Pusula Haber Yazı

23.12.2019 Gazete Ekonomi Yazı

23.12.2019 Yeni Birlik Yazı

23.12.2019 Aydınpost Yazı

23.12.2019 Türkiye Gazete Yazı

23.12.2019 Yenihaberden Yazı

23.12.2019 Günebakış Yazı

23.12.2019 Yeni Mesaj Yazı

23.12.2019 Denge Yazı

23.12.2019 Ekonomik Gündem Yazı

23.12.2019 Fikriyat Yazı

23.12.2019 Amerikalı Türk Yazı

23.12.2019 Star Yazı

23.12.2019 Enerji Günlüğü Yazı

20.12.2019 Yatırımlar.com Yazı

19.12.2019 İHA Yazı

19.12.2019 Enerji Portalı Yazı

18.12.2019 Konhaber Yazı

18.12.2019 Finans Haberler Yazı

18.12.2019 Hürriyet Yazı

18.12.2019 Yeni Memleket Yazı

18.12.2019 Star Yazı

18.12.2019 F5 Haber Yazı

18.12.2019 Finans Gündem Yazı

18.12.2019 Milliyet Yazı

18.12.2019 Yenihaberden Yazı

18.12.2019 Bursadabugün Yazı

18.12.2019 Ekonomi Haber7 Yazı

18.12.2019 BloombergHT Yazı

18.12.2019 İzmir Haber Merkezi Yazı

18.12.2019 HaberTürk Yazı

18.12.2019 Paratic Yazı

18.12.2019 Borsa Kredi Yazı

13.12.2019 Beykoz Üniversitesi Yazı

11.12.2019 Enerji Portalı Yazı

04.12.2019 Enerji Portalı Yazı

04.12.2019 Enerji Ekonomisi Yazı

03.12.2019 Enerji Günlüğü Yazı

30.11.2019 Enerji Gazetesi Yazı

28.11.2019 BloombergHT Röportaj

28.11.2019 Enerji Günlüğü Röportaj

27.11.2019 Petroturk Yazı

27.11.2019 Memleket Yazı

27.11.2019 Son Dakika  Yazı

27.11.2019 Yenihaber Yazı

27.11.2019 Pusula Haber Yazı

27.11.2019 Finans Haberler Yazı

27.11.2019 Konhaber Yazı

27.11.2019 Memurlar.net Yazı

22.11.2019 Sabah Yazı

20.11.2019 Enerji Portalı Yazı

20.11.2019 Electricity Turkey Yazı

19.11.2019 Enerji Ekonomisi Yazı

18.11.2019 ST Endüstri Yazı

13.11.2019 Yatırımlar Yazı

13.11.2019 Petroturk Yazı

08.11.2019 Enerji Gazetesi Yazı

04.11.2019 Enerji Portalı Yazı

01.11.2019 Kobi Efor Yazı

01.11.2019 ICT Media Yazı

17.10.2019 Enerji Portalı Yazı

16.10.2019 Enerji Portalı Yazı

13.10.2019 Milliyet Yazı

08.10.2019 Yeşil Haber Article

08.10.2019 Yeşil Haber Article

08.10.2019 Petroturk Yazı

08.10.2019 Eko Haber Yazı

06.10.2019 Yenigün Yazı

04.10.2019 Elektrik Haber Yazı

04.10.2019 Borsa Gündem Yazı

04.10.2019 Hürriyet Yazı

04.10.2019 Cumhuriyet Yazı

03.10.2019 Anadolu Ajansı Yazı

03.10.2019 Yeşil Ekonomi Yazı

03.10.2019 Enerji Günlüğü Yazı

03.10.2019 Businessworld Global Yazı

03.10.2019 Petroturk Yazı

03.10.2019    Haber Ekonomi Yazı

03.08.2019    Yeşil Haber Yazı

16.07.2019    İş’te Kobi Yazı

19.06.2019    Hürriyet Yazı

17.06.2019    Yeşil Haber Yazı

30.05.2019    Gazete Ekonomi Yazı

24.05.2019    Türkiye Yazı

24.05.2019    Milliyet Yazı

24.05.2019    Dünya Yazı

24.05.2019    Anadolu Ajansı Yazı

20.05.2019    Anadolu Ajansı Yazı

25.04.2019 Daily Sabah Article

12.02.2019 Daily Sabah Article

03.02.2019 Business Week Yazı

01.02.2019 Haber Ekonomi Yazı

09.01.2019 DEK Türkiye Röportaj

26.12.2018 Heinrich Böll  Röportaj

22.11.2018 Bloomberg HT Yazı

15.11.2018 Gündergi Yazı

12.11.2018 Bloomberg HT Yazı